Hıdırellez, baharın gelişini, tabiatın canlanışını ve yeni başlangıçların umudunu temsil eden, esaslı bir Türk ve Balkan geleneği olarak asırlardır kutlanıyor. Ruz-ı Hızır (Hızır Günü) olarak da bilinen bu mevsimlik bayram, halk inanışına nazaran Hızır ve İlyas peygamberlerin yeryüzünde buluştuğu 5 Mayıs gecesi başlayıp 6 Mayıs günü ikindi saatlerine kadar devam ediyor. Hızır’ın karada darda kalanlara yardım ettiği, İlyas’ın ise denizlerde bolluk getirdiği inancıyla şekillenen Hıdırellez, Anadolu, Orta Asya, Ortadoğu ve Balkanlar’da çeşitli ritüellerle kutlanıyor. 2017 yılında UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne alınan bu bayram, gül ağaçlarına asılan dilekler, ateş üzerinden atlama, rahmet için açık bırakılan kaplar ve tabiatla iç içe geçirilen anlarla milyonların gönlünde taht kuruyor. Pekala, Hıdırellez ne vakit başlıyor, hangi ritüeller öne çıkıyor ve bu bayram neden bu kadar değerli? İşte Hıdırellez 2025 ile ilgili detaylar!
HIDIRELLEZ 2025 NE VAKİT, HANGİ GÜN BAŞLIYOR?
Hıdırellez, Gregoryen takvimine nazaran her yıl 5 Mayıs akşamı başlayıp 6 Mayıs günü ikindi saatlerine kadar kutlanıyor. 2025 yılında Hıdırellez, 5 Mayıs Pazartesi akşamı başlayacak ve 6 Mayıs Salı günü devam edecek. Klâsik halk takviminde, 6 Mayıs’tan 7 Kasım’a kadar olan periyot “Hızır Günleri” olarak yaz mevsimini, 8 Kasım’dan 5 Mayıs’a kadar olan periyot ise “Kasım Günleri” olarak kış mevsimini temsil ediyor. Bu nedenle 5 Mayıs gecesi, kışın sona erip yazın başlangıcını müjdeleyen bir geçiş devri olarak kabul ediliyor.
HIDIRELLEZ NEDİR, NE MANAYA GELİR?
Hıdırellez, Hızır ve İlyas peygamberlerin isimlerinin birleşiminden oluşan bir söz. Halk inanışına nazaran, Hızır karada güç durumda olanlara yardım eden, bolluk ve rahmet getiren bir figürken, İlyas denizlerin koruyucusu olarak kabul ediliyor. Bu iki kutsal figürün her yıl 5 Mayıs’ı 6 Mayıs’a bağlayan gece yeryüzünde buluştuğuna inanılıyor. Bu buluşma, tabiatın uyanışını, rahmetin artmasını ve dileklerin gerçekleşmesini simgeliyor. Hıdırellez, İslam öncesi Türk, Mezopotamya, Anadolu ve Orta Doğu kültürlerinden izler taşısa da, İslam’la birlikte Hızır kültüyle harmanlanarak bugünkü formunu almış. Dini bir bayram olmaktan fazla, kültürel ve mevsimsel bir kutlama olarak öne çıkıyor.
Hıdırellez, bilhassa Türkiye, Azerbaycan, Kırım, Gagavuzya, Suriye, Irak, Balkanlar ve Orta Asya’da yaygın olarak kutlanıyor. Roma toplulukları ortasında “Kakava” ismiyle bilinen bu bayram, Edirne’de büyük şenliklerle renkleniyor. UNESCO’nun 2017’de Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne aldığı Hıdırellez, kültürel kimlik, topluluk bağları ve tabiatla ahenk temalarını güçlendiriyor.
HIDIRELLEZ RİTÜELLERİ NELERDİR?
Hıdırellez, rahmet, sıhhat, baht ve yeni başlangıçlar için yapılan ritüellerle dolu bir bayram. İşte 2025 Hıdırellez’de uygulanacak en önemli klasik ritüeller:
Gül Ağacına Dilek Asma: En bilinen Hıdırellez ritüeli, dileklerin gül ağacına asılması. 5 Mayıs akşamı, dilekler kağıda yazılır yahut çizilir ve gül ağacının kollarına bağlanır. Alternatif olarak, dilek kağıtları gül ağacının altına gömülür. Konut, otomobil, çocuk üzere dilekler için küçük modeller yahut semboller de ağacın altına yerleştirilir. 6 Mayıs sabahı erkenden bu dilekler toplanır.
Bereket için Para Asma: Bolluk ve rahmet için gül kısımlarına para asılır yahut açık cüzdanlar bırakılır. Evvelden para keseleri gül ağacının altına gömülürdü. 6 Mayıs sabahı toplanan bu paralar yıl boyunca cüzdanda saklanır ve harcanmaz, böylelikle maddi darlık çekilmeyeceğine inanılır.
Ateş Üzerinden Atlama: Hıdırellez gecesi yakılan “Hıdırellez ateşi” üzerinden en az üç kere atlanır. Bu ritüel, hastalıklardan arınmayı, kötülüklerden korunmayı ve kışın yorgunluğunu atmayı simgeliyor. Ateş, eski eşyalar yahut kısımlarla yakılır ve dualarla çevrelenir.
Doğayla İç İçe Kutlamalar: Hıdırellez, çoklukla yeşillik alanlarda, su kenarlarında yahut “Hıdırlık” ismi verilen kutsal yerlerde kutlanır. Piknikler, halk oyunları, müzikler ve danslarla topluluklar bir ortaya gelir. Birinci bahar kuzusunun kesilip yenmesi, Hızır’ın gezdiği yerlerden otlar toplanarak kaynatılması ve bu suyla yıkanılması sıhhat ritüellerindendir.
Bereket ve Talih Ritüelleri: Konutta yiyecek kapları, dolaplar ve cüzdanlar açık bırakılır. Yedi fasulye yahut nohut ekilerek kötülüklerin bu tohumlara gitmesi dilenir. Karınca yuvasından alınan toprak mutfağa konur, tuzlu ekmek pişirilip çatıya bırakılır.
Kısmet ve Evlilik Ritüelleri: Evlenme çağındaki genç kızlar için kilit açma, gül yağı sürme yahut duşta eş görme üzere ritüeller yapılır. Kısmeti kapalı olanlar için odada kilit açılır yahut ağaçlara bez bağlanır.
