“Vagus hududunu uyarmak” son periyodun en tanınan sıhhat tavsiyelerinden biri haline geldi.
Aslına bakılırsa psikoterapistler, yoga öğretmenleri, ömür koçları ve daha kacı, vagus hududunu uyarmanın hudut sistemini “sıfırlamak” ve dert sıkıntılarını gidermekte tesirli olduğunu bir müddettir aslında lisana getiriyordu.
Ancak şimdiki araştırmalar, vagus hududunu uyarmanın sıhhatimize çok daha büyük bir yararı olabileceğine işaret ediyor: İnflamasyonu denetim altında tutmaya yardımcı olan vagus sonunun, daha uzun ve daha sağlıklı bir hayat yaşamanın anahtarı olabileceği öne sürülüyor.
Feinstein Tıbbi Araştırmalar Enstitüsü’nün başkanı olan beyin cerrahı ve inflamasyon araştırmacısı Dr. Kevin Tracey, vagus sonunun uygunlaştırıcı tesirine odaklandığı yeni kitabında, “Modern dünyada inflamasyon, insanın sağlıklı ve uzun ömürlü olması karşısındaki en büyük tehdit olarak enfeksiyonun yerini aldı” dedi.
Business Insider’a konuşan Tracey, kanser, kalp hastalığı ve diyabet üzere bulaşıcı olmayan hastalıkların “inflamasyon hastalığı” olduğunu belirtti.
Dünya Sıhhat Örgütü bilgilerine nazaran, 2021 yılında dünya genelindeki ölümlerin dörtte üçü bu çeşit hastalıklardan kaynaklandı. Üstelik bu bilgiye, araştırmalara nazaran kronik inflamasyondan kaynaklanan otoimmün hastalıklarını dahil değil.
Vagus hududu, 200 binden fazla hudut lifinden oluşuyor. Uzunluğunun alt kısmındaki beyin kökünden başlayıp bağırsaklara kadar inen vagus sonu, bedende neredeyse tüm organlara temas ediyor.
Vagus sonunun vazifesi parasempatik hudut sistemini harekete geçirmek. Parasempatik hudut sistemi, bedenin “savaş ya da kaç” modunun zıttı olan “dinlen ve sindirime geç” durumundan sorumlu. Yanı sıra sindirim, tansiyonun ve kalp atış suratının düşmesi, teneffüs, ruh hali ve bağışıklık işlevi üzere süreçler de parasempatik hudut sisteminin denetiminde yaşanıyor.
Nörobilimciler, hala her bir hudut lifinin rolünü anlamaya çalışıyor. Vagus hududunun, vagal tonus ismi verilen aktivitesinin kalp atış suratını düşürmek üzere işlevleri olduğu biliniyor lakin 200 bin liften hangisinin bu sistemde rol oynadığı bilinmiyor.
ABD Besin ve İlaç Dairesi, boyna yerleştirilen ve vagus hududunu uyaran kalp pili gibisi bir aygıta onay verdi. Bu aygıt 1997 yılında epilepsi, 2005 yılında da depresyon tedavisi için kullanıldı. Aygıtın romatoid artrit üzere inflamasyon hastalıklarının tedavisinde kullanılıp kullanılamayacağı da araştırılıyor.
Tracey ve Feinstein Enstitüsü’ndeki çalışma arkadaşları, 1998 yılında ortadaki bu bağı keşfeden birinci bilim insanları oldu. Araştırmacılar farelerin vagus sonlarını elle yönetim edilen bir aygıtla uyardıklarında, kanlarında bulunan biyo işaretçiler yoluyla ölçülen inflamasyon düzeylerinde yüzde 75’e varan azalma tespit etti.
İnternette vagus sonunun soğuk duşlar, teneffüs idmanları, bedenin muhakkak bölgelerine yavaşça vurma ve boyun etrafına basınç uygulama üzere prosedürlerle uyarılabileceğine dair pek çok içerik var.
Ancak Tracey bu sistemlerin işe yaradığının şimdi bilimsel olarak kanıtlanmadığını belirterek, “Vagus hududunu uyarmak muhtemelen yeterli bir şey. Lakin tüm süreci nasıl işlediğini anladığımızı katiyetle söyleyebilir miyiz? Hayır, şimdi değil” sözlerini kullandı.
Yine de kendisinin ve takımının topladığı datalara inandığını ve kronik hastalıkları önlemek için bu tavsiyelerin birçoğunu yerine getirdiğini tabir eden Tracey, “Denemekle bir şey kaybetmeyiz” diye konuştu.
Tracey, vagus sonunu uyarıp inflamasyonu azaltma umuduyla nizamlı olarak yaptığı üç şeyi de sıraladı:
1) SOĞUK SUYLA DUŞ ALMAK
Tracey, günlük duşlarının son iki üç dakikasında sıcağı kapattığını söyledi. Soğuğa maruziyet bedenin savaş ya da kaç reaksiyonunu tetikliyor. Araştırmalar, bu tetiklenmenin inflamasyonu baskılayabileceğine işaret ediyor.
Araştırmalar, soğuğa maruz kalınca yaşanan birinci şokun sonucunda kalp atış suratının arttığını lakin kısa mühlet sonra parasempatik hudut sisteminin harekete geçtiğini, teneffüsün ve kalp atış suratının düştüğünü gösteriyor.
Tracey, kitabında “Bu durum, vagus hududunun soğuğa maruziyetle harekete geçtiğine işaret ediyor. Lakin bu reaksiyonun inflamasyonu azaltmaktaki rolü hala açıklanmış değil” sözlerini kullanıyor.
2) GÜNDE 30 DAKİKA ANTRENMAN YAPMAK
Tracey haftada 5 sefer 30 ila 45 dakika boyunca spor yaptığını, kardiyo, yük ve direnç idmanları, esneme ve yoga antrenmanlarını bir ortaya getirmeye çalıştığını belirtti.
Tracey, “Egzersizin sıhhate yararlı olduğunu hepimiz biliyoruz. Lakin bilim insanlarının antrenmanın sıhhate olan yararlarının arkasındaki sistemleri tam manasıyla anlamadığını öğrenmek sizi şaşırtabilir” sözlerini kullandı.
Koşu örneğine bakalım… Koşmanın uzun vadede dinlenme halindeki kalp atış suratını düşürdüğünü ve iki kalp atışı ortasında geçen süreyi artırdığını biliyoruz. (Bu iki bedel, kalbin verimli bir biçimde çalıştığı manasına geliyor.)
Bu değişimlerin antrenmanın vagal tonusu artırması sonucu ortaya çıkıyor olabileceği düşünülüyor. Çünkü vagal tonus kalp atışlarının yavaşlamasından sorumlu. Lakin bu görüşü teyit etmek için daha fazla araştırmaya gereksinim var.
Öte yandan açıklaması ne olursa olsun, sistemli idman, insanın sıhhatine yapabileceği en kolay yatırımlardan biri. Tracey, “Güç idmanları kas kütlesini koruyor, metabolik işlevi artırıyor ve yaralanmaları önlüyor. Yürüme, bisiklet, yüzme üzere aerobik idmanlar de kardiyovasküler sıhhati ve enduransı artırıyor” diye konuştu.
3) MEDİTASYON YAPMAK
Çoğu güne 10 dakika meditasyon yaparak başladığını belirten Tracey, “Geçmişte yapılan araştırmalar, meditasyonun inflamasyonu azaltabileceğine işaret ediyor fakat daha fazlasına muhtaçlık var” diye konuştu.
2022 tarihli bir meta tahlilde, toplamda 4.638 kişinin katıldığı 28 araştırma değerlendirildi ve meditasyon yapan şahısların kanlarındaki inflamasyon biyo işaretçisi düzeyinin, denetim kümelerine kıyasla daha az olduğu görüldü.
Tracey, “Meditasyonun vagus hududu aktivitesini artırarak inflamasyonu azaltıyor olması mümkün lakin elimizde direkt delil yok” dedi. Bununla birlikte Tracey, meditasyon yaparak anda kalmayı ve denetim edemediği şeylere daha az reaksiyon vermeyi başardığını söyledi.
