Yaşadığımız 6,2’lik zelzele büyük dehşet yarattı. Sarsıntının akabinde inançlı, açık alanlara yöneldik. Apartman önlerinde, parklarda, otomobillerinde bekleyenler ortasında, kedileri ve köpekleri yanında olanların sayısı hiç az değildi. Birinci paniğin akabinde anlaşıldı ki kimi hayvan sahipleri de afet anında korkan, kaçan, panikleyen dostlarını yalnız bırakmamak için meskende kalmayı tercih etmişti ya da meskende bırakmak zorunda kaldığı kedisini, köpeğini düşünüyordu. Pekala, afet anında evcil hayvanlar kelam hususuysa nasıl hareket edilmeli?
Veteriner doktor Ayça Turan zelzele anında inançlı tahliye sürecinin kediler ve köpekler için birebir olmadığını vurguluyor: “Köpekler beşerlerle birlikte daha rahat hareket edebildikleri için sarsıntı anında onlarla dışarı çıkmak mümkün. Lakin tasmalarının kolay ulaşılabilir bir yerde olması gerekiyor. Kedilerse ani ses ve sarsıntılardan çok daha fazla korkar, bir yerlere saklanabilir. Onları çabucak yakalamaya çalışmak hem sizin için hem onlar için riskli olabilir. Panik halinde kucağınıza almaya kalkarsanız sizi çizebilir, kaçabilir. Birinci etapta kediyi taşıma kutusuna koymaya çalışmak yerine evvel kendinizi inançlı alana çıkarmak en doğrusu.” Turan uyarıyor: “Çıkmadan evvel ya da her vakit ne olur ne olmaz diye birkaç farklı noktaya mama ve su bırakmakta yarar var. Camları açıp çıkmaksa hakikat değil. Kedi panikle cama atlayabilir, cam kırıklarıyla yaralanabilir ya da kaçabilir. Kediyi konutta bırakmak zorunda kalanlar birinci fırsatta dönüp inançlı bir halde evcil hayvanlarını tahliye etmeli.”
Veteriner tabip Gökhan Durukan ise sarsıntı öncesi yapılabilecek hazırlıkları şöyle sıralıyor: “Ev içerisinde hayvanlarımızla girebileceğimiz hayat üçgenleri planlanmalı, kediler için bilhassa sevdikleri kutu alanları hayat üçgeni olarak düzenlenmiş lokasyonlarda bulunmalı, meskende hayvanların üzerine düşebilecek objeler sabitlenmeli.”
Durukan sarsıntı sonrasındaysa hayvanların yaşadığı dehşet ve gerilimi azaltmanın birinci kuralının onları zorlamamak olduğunu vurguluyor: “Etkileşimi kendi başlatmalı ve sonlandırmalı. Kendi başına kalmak istiyorsa bırakılmalı, beşerle olmak istiyorsa ona da müsaade verilmeli.” Köpeklerde çiğneme oyuncakları, koku odaklı oyunlar, kısa yürüyüşler olumlu tesir yaratırken kedilerde beslenme oyuncaklarıyla yapılan ‘av simülasyonu’ gerilimi azaltabiliyor.
Nasıl taşımalıyız?
Veteriner tabip Gökhan Durukan kedilerin taşıma kabına alıştırılması gerektiğini belirtiyor: “Korkmuş bir kediyi yönlendirmek için evvel mama, ödül ya da oyuncak denenmeli. Şayet cevap alınamazsa kalın bir havlu ya da battaniyeyle üzeri örtülmeli, akabinde koltuk altlarından ve kalça bölgesinden nazikçe kavranarak sert plastik taşıma kabına yerleştirilmeli. Köpeklerde de emsal biçimde ödül ve oyuncak kullanılabilir. Lakin bu işe yaramazsa köpeğin üzerine havlu örtülerek, tasma ve kayış yardımıyla, onu severek ve sakin bir formda yönlendirmek gerekir.”
Bu semptomlara dikkat!
Veteriner doktor Durukan, hayvanlar için tanımlanmış bir travma sonrası gerilim bozukluğu (TSSB) kriteri olmadığını fakat zelzele üzere olağandışı olaylara maruz kalan kedi ve köpeklerde, insanlardakine benzeri yansıların görülebildiğini söylüyor. Belirtilerin kalıcı olup olmadığının anlaşılması için olayın üzerinden 2 ila 4 hafta geçmiş olması gerektiğini de vurgulayan Durukan, semptomları şöyle sıralıyor: “Uykuda huzursuzluk, ani uyanmalar, sese karşı çok hassaslık, süratli soluma, dinlenme halinde bile gerginlik, nabız artışı, iştah kaybı ya da artışı, tuvalet sisteminde bozulma, konut içinde uygunsuz dışkılama ya da idrar, saldırganlık, tekrarlayıcı ya da kompülsif hareketler, titreme, salyalanma, mide sıkıntıları, olayı yine yaşıyormuş üzere davranma.”
Yedek tasma, konserve mama…
Uzmanların verdiği bilgilere nazaran evcil hayvanlar için hazırlanacak zelzele çantasında şu gereçler olmalı:
Yedek tasma, kayış, ağızlık
Katlanabilir mama ve su kapları
Yüksek güçlü konserve mamalar
Pet şişe ya da özel hayvan termosları
Mevsime uygun yedek kıyafet
Aşı karnesi/pasaport fotokopisi
Batikon, antiseptik solüsyon, gazlı bez, sargı bezi
Varsa nizamlı kullandığı ilaçlar
‘Bazı kediler kaçmayı tercih eder’
Veteriner tabip Kâfi Öcal sarsıntının birinci anında hayvan sahiplerinin panikle hiçbir şey yapamamasının, sarsıntıdan etkilenen hayvanlarınsa agresif ve gergin davranmasının olağan olduğunu aktarıyor. Hayvanların verebileceği tepkileriyse şöyle anlatıyor: “Yememek, içmemek, kendini bir köşeye çekmek üzere belirtiler gösterirler. Fakat hayvanın fizikî bir yarası yoksa, bu durumda yapılacak en yanlışsız şey inançlı bir yerde sakinleşmesini sağlamak. Çabucak veterinere gitmeden evvel, hayvanın kendi ritmine dönmesine alan tanımak gerekir.”
Barınma şartlarının sıkıntı olduğu büyük afet senaryolarında bilhassa kedilerin çadır üzere süreksiz barınaklarda kalmakta zorlanabileceğini ekleyen Öcal “Bazı kediler kaçmayı tercih eder. Lakin büyük afetlerin yaşandığı durumlarda bu değişebilir. Biz barınmaya yer bulamazsak kediyi nasıl kafesten çıkaracağız da rahatlatacağız? Bu senaryolar çok güç ve ne yazık ki kimsenin tam olarak bir karşılığı yok” diyor.
